Muren slechten en bruggen bouwen

Waarom wetenschap en technologie (w&t) belangrijk is voor ons hedendaags onderwijs kun je lezen in Knappe koppen en gouden handjesLees verder op scholennetwerk-wte.nl. In dit artikel proberen we het kader van w&t te duiden. Hoe definiëren we w&t eigenlijk? Wat heb je nodig om w&t goed vorm te geven in je organisatie? Wat vraagt dat van leerkrachten? Wat zijn de do’s en don’ts van w&t?

Langs het theoretisch kader van definities en onderzoek, dalen we via de gesprekspartners uit ons WTE-netwerk steeds dieper de wereld van wetenschap & technologie in. Visie, verbinding en professionalisering zijn terugkerende thema’s. De kracht van lokale netwerken lijkt evident. Jan Heijmans Jan Heijmans is voorzitter van het college van bestuur van Signum, een onderwijskoepel in Den Bosch, en penningmeester van onze stichting. noemde het onlangs in een interview voor het blad BBMP is het vakblad voor Beleid Bestuur Management & Pedagogiek in het kindcentrum. Meer info: www.bbmp.nlLees verder op bbmp.nl: ‘De kracht van samen of the next step’Download het document

“Het is mijn overtuiging dat je het basisonderwijs niet als een geïsoleerd instituut mag benaderen. In het onderwijs, en in de kinderopvang, werk je aan brede kindontwikkeling. Het gaat om het hele kind. Daarvoor moet je krachtige verbindingen maken met de wereld in en om het kindcentrum.” ~ Jan Heijmans

Maar eerste terug naar de basis, de definitie, wat verstaan we onder wetenschap & technologie?

W&t, een methodiek of denkwijze?

Onze stichting draagt de ietwat onpersoonlijke naam: Scholennetwerk WTE. Maar die initialen betekenen daadwerkelijk iets. WTE staat voor Wetenschap, Technologie & Excellentie. Met excellentie bedoelen wij, talentontwikkeling in de volle breedte. Kinderen kunnen talenten hebben voor muziek, maar ook voor een generieke vaardigheid als samenwerken of luisteren. Maar hoe breed of eng neem je het begrip w&t?

Het SLO Het SLO heeft als landelijk kenniscentrum een unieke focus: de ontwikkeling van het curriculum in het primair, speciaal en voortgezet onderwijs in Nederland. Samen met het onderwijsveld ontwikkelen zij de doelen, kaders en instrumenten waarmee scholen hun opdracht vanuit een eigen visie kunnen vervullen. Zij brengen praktijk, beleid, maatschappelijke ontwikkelingen en onderzoek samen en stellen hun expertise beschikbaar aan scholen, landelijke partners en de overheid. Meer weten? www.slo.nlLees verder op wetenschapentechnologie.slo.nl geeft een heldere definitie van w&t:

“Wetenschap en technologie (w&t) is een manier van kijken naar en benaderen van de wereld. Door het stellen van vragen, of door oplossingen te bedenken voor problemen of behoeften, maar ook vanuit eigen fantasie, leren kinderen over gebeurtenissen, gebieden, organismen, verschijnselen en voorwerpen die in de wereld om hen heen voorkomen, hier en daar, en vroeger, nu of in de toekomst. “

Prachtig verwoord en… je kunt er nog steeds vele kanten mee op. Deze definitie kun je als uitgangspunt nemen voor die ene w&t-les of je ontwikkelt vanuit deze zienswijze een compleet nieuw strategisch kader en dito schoolplan. En zo zien we w&t ook terug in ons werkgebied. Van groot tot klein en alles wat ertussen zit. Het veld is in beweging.

Veelal wordt w&t gezien als denkwijze waarbij kinderen de componenten: vaardigheden, houding en kennis ontwikkelen via de didactiek van onderzoekend en ontwerpend leren (o&o-leren).

Wat vraagt w&t van je organisatie?

Hoe breed of smal je w&t inzet in je school blijkt afhankelijk van een aantal facetten, maar met stip op nummer één staat, zonder enige twijfel, een beschreven onderwijsvisie op w&t binnen je bestuur of school. Draagvlak en eigenaarschap zijn overige items voor het succesvol inbedden van w&t in je onderwijs.

Dit wordt onder andere onderschreven door het onderzoek van Van Eijck & Van den Berg (2011)Download het document, naar professionalisering op het gebied van w&t in het primair onderwijs. De volgende conclusies komen naar voren:
1. W&t-onderwijs met onderzoekend en ontwerpend leren vraagt een andere manier van lesgeven en de professionalisering zou gericht moeten zijn op training in onderwijsmethoden, met coaching in de klas;
2. Er zouden leergemeenschappen op scholen moeten ontstaan zodat leerkrachten elkaar kunnen ondersteunen;
3. Training zou een sterk inhoudelijke component moeten hebben, gericht op het vergroten van vakkennis en vakdidactiek;
4. Ondersteuning op school- en bestuursniveau is nodig.

Laten we even inzoomen op het laatste punt, ondersteuning op school- en bestuursniveau. De succesvolle en duurzame w&t trajecten in onze regio ontstaan daar waar bestuurlijke samenwerking is. Voorbeelden te over: Midden-Limburg met kleine lokale netwerken en coördinatoren, Zuid-Limburg met het STEM-II-projectLees verder op stem-2-limburg.nl, Midden-Brabant met het Deltaplan Techniek met een gedeelde onderwijsagenda, Zuidoost-Brabant met de bovenschoolse innovatieteams van QliQ Primair heeft een bovenschools innovatieteam waarbij de w&t coördinatoren alle ruimte krijgen om de professionalisering vraaggericht vorm te geven. Bij QliQ Lees verder op qliqprimair.nlontwikkelt het innovatieteam ook aanbod voor in de klas. en ProdasLees verder op prodas.nl.

De bestuurlijke samenwerking is veelal cruciaal. Daarmee ontstaat er tijd en ruimte en dus een beetje geld. Daarnaast heb je enthousiaste kartrekkers nodig. Een mix van beleidmakers en leerkrachten die met hun poten in de klei staan.

Veel schoolleiders willen hun onderwijs vernieuwen. Ze willen bijvoorbeeld thematisch onderwijs, onderzoekend of ontdekkend leren of projectonderwijs invoeren. Aanleiding is dikwijls de roep om 21ste-eeuwse vaardigheden. Wat zijn do’s en don’ts bij een duurzaam veranderproces? Sardes interviewde zeven schoolleiders die bezig zijn met de implementatie van een nieuwe didactiekDownload het document. Anne Hoogenboom en Joyce Breen delen de bevindingen en ondersteunen deze met relevante theoretische inzichten over innovatie en verandermanagement.

De kracht van een netwerk

Naast bestuurlijke samenwerking lijkt het evident dat een schoolbestuur of individuele basisschool steeds meer functioneert in een netwerkstructuur. Het bestuur maakt veelal deel uit van samenwerkingsverbanden, voert overleg met maatschappelijke organisaties, de lokale overheid en zorg instellingen.

Het werken in een netwerkstructuur met diverse partners uit een regio blijkt een inspirerende en effectieve manier van samenwerken. Er is wel een aantal voorwaarden waaraan een netwerk moet voldoen, wil het gezamelijke doelen halen en echt activiteiten ontplooien.

“Met tien scholen bouwen we samen aan een nieuwe infrastructuur. Inhoudelijk gaan we met elkaar in gesprek, onderwijs, ondernemers en overheid. Centraal staan de kwalitatieve doelstellingen, waarna we bedenken welke activiteiten deze doelstellingen gaan realiseren.
Als laatste beantwoorden we de vraag: wie gaan die activiteiten uitvoeren?” ~ uit interview met Bart Coppes Lees verder op scholennetwerk-wte.nlprojectcoördinator Deltaplan Techniek

Een hoofdkenmerk van een netwerk is, dat het functioneert op basis van vrijwilligheid en gelijkwaardigheid van partners, voor zolang deze zich gecommitteerd voelen aan een gezamenlijke opdracht. Daarin verschillen
ze van organisaties met een hiërarchie.

Het Platform voor Technologisch Talent is ontstaan sinds de fusie met TechniekTalent.nu en de Netjet|Technet netwerken. (PTT) is, evenals WTE regio Zuid, bij uitstek een netwerkorganisatie. Het PTT deed een interne survey naar de kracht van netwerken. In deze whitepaperDownload het document komen zij tot een aantal conclusies.

Netwerken en samenwerken zijn geen doelen op zich. In samenwerking wil je iets, dat de moeite waard is, ontwikkelen en in gang zetten.

1. Ga op zoek naar de gezamenlijke ambitie en doe dat door de opgave centraal te stellen;
2. Stimuleer dat de deelnemers concrete activiteiten ondernemen (een keer in de zes weken overleggen is niet samenwerken);
3. De gezamenlijke identiteit moet gaan leven;
4. Benut diversiteit van gecommitteerde partners.
5. Anderzijds: je hoeft niet alles met elkaar te doen;
6. Het fundament is de manier waarop je je netwerk inricht. Daarin zijn drie principes mogelijk: a. zelfregulerend; b. met een aanvoerder c. via een netwerkbureau;
7. Zorg dat het netwerk van iedereen is en niet alleen van de projectleider.

En nu? Wat vraagt w&t-onderwijs van jou als leerkracht?

Stel, de bestuurlijke samenwerking is in volle gang, er is een actief netwerk waar w&t op de kaart staat, je schoolleider is enthousiast en er is een potje geld; het ideale uitgangspunt. Wat heeft de gemiddelde leerkracht nodig om daadwerkelijk aan de slag te gaan met w&t.

Het internet staat vol met voorbeeldlessen, methodes, externe aanbieders en opleidingen. Maar de basis voor het succesvol omarmen van w&t en o&o-leren is een veranderende en nieuwsgierige houding bij de leerkracht zelf.

Koudwatervrees is logisch als je geen vanzelfsprekende affiniteit hebt met w&t, maar soms is het ook gewoon een kwestie van beginnen.

Wetenschap en Technologie in de klas? Gewoon doen!
In deze videoboodschap vertellen André Kuipers, Ludo Verhoeven en ‘onze’ Cindy Raaijmakers over waarom wetenschap en technologie belangrijk is op de basisschool en hoe je zelf aan de slag kan gaan. Oók als je er zelf geen ervaring mee hebt.

Wil je als school de professionalisering duurzaam inzetten en je team helpen om op een andere manier naar het hedendaagse onderwijs te kijken? Op www.wetenschapentechnologieindeklas.nl Lees verder op wetenschapentechnologieindeklas.nlvind je tal van voorbeelden, werkvormen en opleidingstrajecten.

T-PrimaiR in Tilburg nam mede het initiatief tot De Ontwikkelacademie. Uniek in Nederland, aldus Pieter Jansen. Een platform vol met professionaliseringsaanbod op diverse domeinen. Van o&o-leren tot hoogbegaafdheid. Elke medewerker van de aangesloten besturen heeft hier toegang tot. Lees verderLees verder op scholennetwerk-wte.nl

W&t leerlijn. Hoe borg je w&t en o&o in het curriculum van je school?

Het SLOLees verder op wetenschapentechnologie.slo.nl heeft een w&t leerlijn ontwikkelt die de denkwijze van w&t verbindt aan de didactiek van o&o-leren. Met w&t ontwikkelen kinderen vaardigheden (skills) die je bij verschillende vakgebieden en zelfs je leven lang kunt gebruiken. Uit onderzoek blijkt dat de volgende componenten belangrijk zijn voor succesvol w&t-onderwijs: houding, vaardigheden en kennis.Lees verder op wetenschapentechnologie.slo.nl

De componenten voor w&t-onderwijs ontwikkel je via de didactiek van onderzoekend en ontwerpend leren (o&o-leren). Hierbij speelt het onderwijs in op de nieuwsgierigheid, de vragen en de onderzoekende houding van het kind zelf. O&o-leren is een cyclisch proces. De o&o-cyclus kun je koppelen aan diverse thema’s, domeinen en vakken.

Er zijn diverse interessante publicatiesLees verder op kiezenvoortechnologie.nl verschenen over de rijke context van wetenschap en technologie. Vakintegratie biedt allerlei kansen om onderwijsverandering via o&o-leren te verankeren in je onderwijs.

Aan de slag in de klas, hoe dan? W&t tools.

In de suberegio West-Brabant is, in nauwe samenwerking met het SLO en Patricia Jansen Patricia is coördinator voor de subregio West-BrabantLees verder op scholennetwerk-wte.nl, naast haar werk als leerkracht is zij w&t coach voor diverse scholen in Breda. Ook gaf zij vorm en inhoud aan de post-hbo opleiding W&T Expert, van AVANS+. , een w&t- wijzerDownload het document ontwikkelt. Dit is een handige tool voor schoolleiders en leerkrachten, waarin de denkwijze van w&t en de didactiek van onderzoekend en ontwerpend leren (o&o-leren) gekoppeld wordt aan diverse kerndoelen. In september 2019 verschijnt een hernieuwde versie met een Opstap trede zodat ook in het voorschoolse traject kinderen aan de slag kunnen met w&t.

Cindy Raaijmakers Cindy is coördinator voor de subregio Zuidoost-BrabantLees verder op scholennetwerk-wte.nl. Zij is bovenschools actief voor schoolbestuur QliQ Primair in Helmond. In die rol is zij pleitbezorger voor een duidelijke visie op w&t-onderwijs en o&o-leren en bewaakt zij de hands-on behoefte van leerkrachten. had behoefte aan werkbaar materiaal, waarbij de leerlingen en leerkrachten zelf een simpele vertaalslag tussen theorie en praktijk konden maken. Haar onderzoek en ontwerp placematsDownload het document bieden praktische structuur om tijdens een w&t-les de cyclus van o&o-leren toe te passen in de klas.

Nog meer tips & tricks om w&t te verankeren in je lessen vind je hier.Lees verder op wetenschapentechnologieindeklas.nl

Onze regio aan het woord

De kartrekkers en ambassadeurs in onze regio hebben zich de afgelopen jaren hard gemaakt om de beste voorwaarden te scheppen voor onderwijsvernieuwing en w&t.

Zo divers als de regio’s zijn, zijn ook de werkvormen, oplossingen en samenwerkingsverbanden.

“Soms staat het zweet op de verkeerde rug. Hoe harder een leraar werkt, hoe meer de leerlingen achterover gaan hangen.” ~ Benny Paumen, w&t coördinator Connect College

interview

Groot denken, klein doen

“Binnen SKOSO werken we in vijf zogenoemde kenniskringen. Elke kenniskring heeft een thema en is bovenschools actief. Kenniskring21, gaat over het 21-eeuws leren. De kenniskringen krijgen geen concrete opdracht, de inhoud wordt bepaald door de leerkrachten die in zo’n kenniskring deelnemen.”, aldus Paul Meessen, “In elke kring zit ook een directeur van een van de scholen, zodat de verbinding met de strategische lijn blijft bestaan. Er worden al mooie stappen gezet. Groot denken, klein doen, kleine stapjes zetten.”

Tine Strikkers: “Binnen Kenniskring21 hebben de leerkrachten en directeuren een visie rondom technologie, ict en duurzaamheid bedacht. Dat is belangrijk. Niet zo maar als een kip zonder kop iets doen. Er moet wel iets achterliggen. Hoe krijgen we dit richting de klassen? De voorzitter van de kenniskring is altijd een leerkracht en geen directeur.” Het hele interview lees je hier.Lees verder op scholennetwerk-wte.nl

Paul Meessen
directeur-bestuurder SKOSO
Sint-Oedenrode

Tine Strikkers
w&t coördinator
Ontdeklab SKOSO
Sint-Oedenrode
interview
interview

Motivatie en inspiratie

Nick: “We hebben een stuurgroep. Daarin zijn alle onderwijspartners vertegenwoordigd. De stuurgroep faciliteert en zorgt dat het bij alle besturen en schoolleiders op de agenda staat. Men weet ervan! We gaan niet zeggen hoe het moet, maar we bieden wel motivatie, inspiratie, ondersteuning en professionalisering. ”
Lees het hele interviewLees verder op scholennetwerk-wte.nl met Nick Roufs, Sjoerd Huskens is als bovenschools w&t-coördinator van schoolbestuur Wijzers in Onderwijs verbonden aan het project Kiezen-voor-Technologie Midden-Limburg. en Benny Paumen is w&t coördinator Connect Collge in Echt. over het succes van regionale samenwerking in Midden-Limburg.

Nick Roufs
Teamleider VMBO
Connect College
Echt
interview
interview

Vakoverstijgend naar de stof kijken

“Ik ben er wel voorstander om deels de methodes los te laten en te gaan werken met leerlijnen en leerdoelen. Volgende stap voor mij zou zijn thematisch te werken. Het is heel spannend maar ook heel leuk!

Binnen het VMBO is wel een ontwikkeling gaande waarbij leerkrachten meerdere vakken geven. Daardoor zijn zij in staat ook vakoverstijgende naar de stof kijken, ze kunnen verbindingen maken en zo wordt hun onderwijs voor de leerling betekenisvoller.” Lees verderLees verder op scholennetwerk-wte.nl over samenwerking tussen po en vo op Het Willem.

Arriën voor de Poorte
projectleider VMBO
Het Willem van Oranje College
Wijk en Aalburg
interview